Vì sao thuốc lá và rượu bia lại liên quan đến lão hóa?

Quá trình lão hóa là kết quả của sự tích lũy tổn thương sinh học theo thời gian. Thuốc lá và rượu bia không phải là nguyên nhân duy nhất gây lão hóa, nhưng chúng làm gia tăng nhiều cơ chế tổn thương đã được mô tả trong 12 Hallmarks of Aging.

Khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hợp chất hóa học, trong đó hàng chục chất đã được xác định là chất gây ung thư ở người. Các chất này thúc đẩy tổn thương DNA, tăng stress oxy hóa, gây viêm mạn tính và làm suy giảm chức năng nội mô mạch máu.¹

Đối với rượu bia, ethanol và chất chuyển hóa của nó là acetaldehyde có thể gây độc cho tế bào, làm tổn thương gan, ảnh hưởng đến não bộ và làm tăng nguy cơ một số loại ung thư.²

Thuốc lá ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào?

1. Tăng nguy cơ bệnh tim mạch

Hút thuốc làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy xơ vữa động mạch và tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ cũng như bệnh động mạch ngoại biên.³

Điều đáng chú ý là lợi ích của việc cai thuốc xuất hiện tương đối sớm. Chỉ sau một thời gian ngừng hút thuốc, nguy cơ bệnh tim mạch bắt đầu giảm và tiếp tục cải thiện theo thời gian.

2. Tăng nguy cơ ung thư

Theo International Agency for Research on Cancer (IARC), hút thuốc là nguyên nhân hàng đầu của ung thư phổi và liên quan đến nhiều loại ung thư khác như:

• ung thư khoang miệng;
• ung thư thanh quản;
• ung thư thực quản;
• ung thư bàng quang;
• ung thư tụy;
• ung thư thận;
• ung thư cổ tử cung.

Phần lớn các trường hợp ung thư phổi có thể phòng ngừa nếu không hút thuốc hoặc tránh tiếp xúc với khói thuốc.⁴

3. Thúc đẩy lão hóa da

Các nghiên cứu cho thấy hút thuốc liên quan đến nếp nhăn sớm, giảm độ đàn hồi của da và chậm lành vết thương. Cơ chế được cho là liên quan đến giảm tưới máu da, tăng stress oxy hóa và phá hủy collagen.¹

Mặc dù đây là biểu hiện dễ nhận thấy, tổn thương quan trọng hơn vẫn là những thay đổi xảy ra ở tim, phổi và mạch máu.

Rượu bia: Có thực sự "uống ít là tốt cho tim"?

Trong nhiều năm, một số nghiên cứu quan sát ghi nhận rằng người uống một lượng nhỏ rượu có nguy cơ bệnh tim mạch thấp hơn so với người không uống. Tuy nhiên, các phân tích gần đây cho thấy kết quả này có thể chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố gây nhiễu như lối sống, tình trạng kinh tế - xã hội và việc xếp những người đã bỏ rượu vì bệnh vào nhóm "không uống".⁵

Hiện nay, nhiều tổ chức y tế quốc tế không còn khuyến cáo bắt đầu uống rượu vì mục tiêu bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Đồng thời, bằng chứng đã xác nhận rằng sử dụng rượu làm tăng nguy cơ của ít nhất 7 loại ung thư, và nguy cơ này tăng theo lượng rượu tiêu thụ.²

Cai thuốc lá và giảm rượu bia có giúp "trẻ hóa" không?

Hiện chưa có bằng chứng cho thấy việc cai thuốc hoặc ngừng uống rượu có thể đảo ngược hoàn toàn quá trình lão hóa sinh học.

Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng:

• nguy cơ bệnh tim mạch giảm sau khi cai thuốc;
• chức năng hô hấp có thể cải thiện;
• nguy cơ một số loại ung thư giảm dần theo thời gian sau khi ngừng hút thuốc;
• chất lượng cuộc sống và tuổi thọ khỏe mạnh được cải thiện đáng kể.¹˒³

Đây là những lợi ích đã được chứng minh rõ ràng trên người.

Những hiểu lầm thường gặp

"Hút vài điếu mỗi ngày thì không sao"

Không đúng. Ngay cả hút thuốc với số lượng ít cũng làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và ung thư so với không hút.

"Thuốc lá điện tử an toàn hơn"

Thuốc lá điện tử có thể giảm phơi nhiễm với một số chất độc so với thuốc lá điếu, nhưng không phải là sản phẩm không có hại. Hiện chưa có đủ dữ liệu về ảnh hưởng lâu dài đối với sức khỏe, và các tổ chức y tế không khuyến cáo người chưa từng hút thuốc bắt đầu sử dụng thuốc lá điện tử.⁶

"Một ly rượu vang mỗi ngày giúp sống lâu hơn"

Đến nay, chưa có bằng chứng đủ mạnh để khuyến cáo uống rượu nhằm kéo dài tuổi thọ hoặc phòng bệnh tim mạch. Nếu không uống rượu, bạn không nên bắt đầu uống chỉ vì lợi ích sức khỏe.²

 Góc nhìn VINATHRIVE HEALTH

Không hút thuốc và hạn chế rượu bia không phải là những lựa chọn "đặc biệt", mà là nền tảng của một lối sống lành mạnh.

Nhiều người tìm kiếm các liệu pháp chống lão hóa hiện đại nhưng lại bỏ qua những yếu tố nguy cơ đã được chứng minh rõ ràng. Việc loại bỏ các tác nhân gây hại như thuốc lá và giảm tiêu thụ rượu bia thường mang lại lợi ích lớn hơn nhiều so với việc sử dụng các sản phẩm chống lão hóa chưa có đủ bằng chứng.

Khuyến nghị thực hành

• Nếu đang hút thuốc, hãy xây dựng kế hoạch cai thuốc càng sớm càng tốt và tìm kiếm sự hỗ trợ từ nhân viên y tế khi cần.
• Tránh hút thuốc thụ động trong gia đình và nơi làm việc.
• Nếu sử dụng rượu bia, hãy giới hạn lượng tiêu thụ theo khuyến nghị quốc gia; nếu không uống, không cần bắt đầu vì lý do sức khỏe.
• Kết hợp cai thuốc và giảm rượu với chế độ ăn lành mạnh và hoạt động thể lực để tối ưu lợi ích đối với sức khỏe lâu dài.

Điều đã được chứng minh

✓ Cai thuốc lá làm giảm nguy cơ bệnh tim mạch, bệnh phổi và tử vong sớm.
✓ Hút thuốc là nguyên nhân của nhiều loại ung thư có thể phòng ngừa.
✓ Tiêu thụ rượu bia làm tăng nguy cơ một số bệnh ung thư và bệnh gan.
✓ Không có bằng chứng để khuyến cáo bắt đầu uống rượu nhằm cải thiện sức khỏe.

Điều còn đang nghiên cứu

• Tác động lâu dài của thuốc lá điện tử và các sản phẩm nicotine mới đối với lão hóa sinh học.
• Khả năng phục hồi của một số dấu ấn sinh học sau khi cai thuốc trong thời gian dài.
• Vai trò của các chương trình cai nghiện kết hợp công nghệ số trong cải thiện kết cục sức khỏe.

Tài liệu tham khảo

1. U.S. Department of Health and Human Services. Smoking Cessation: A Report of the Surgeon General. 2020.
2. World Health Organization. Alcohol and Health. Cập nhật 2024.
3. American Heart Association. Life's Essential 8. Circulation. 2022.
4. International Agency for Research on Cancer. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans.
5. Griswold MG, et al. Alcohol use and burden for 195 countries and territories. The Lancet. 2018.
6. World Health Organization. WHO report on the global tobacco epidemic. 2023.