CÓ THỂ XÉT NGHIỆM ĐỂ BIẾT CƠ THỂ ĐANG BỊ VIÊM MẠN TÍNH LIÊN QUAN ĐẾN LÃO HÓA KHÔNG?

Chưa có một xét nghiệm đơn lẻ nào có thể chẩn đoán inflammaging

Đây là điều cần được khẳng định ngay từ đầu.

Mặc dù viêm mạn tính liên quan đến lão hóa (Inflammaging) được nghiên cứu rất nhiều trong lĩnh vực khoa học lão hóa, hiện chưa có tiêu chuẩn chẩn đoán thống nhất hoặc một xét nghiệm duy nhất có thể xác định một người có đang bị inflammaging hay không.¹

Thay vào đó, các nhà nghiên cứu thường sử dụng tổ hợp nhiều chỉ dấu sinh học (biomarkers) để đánh giá mức độ viêm nền và nguy cơ sức khỏe.

Điều này cũng có nghĩa là không nên tự kết luận mình "bị inflammaging" chỉ dựa trên một kết quả xét nghiệm đơn lẻ.

1. hs-CRP – Chỉ dấu được sử dụng nhiều nhất trong thực hành lâm sàng

hs-CRP là gì?

hs-CRP (high-sensitivity C-reactive protein) là xét nghiệm định lượng protein phản ứng C bằng phương pháp có độ nhạy cao.

CRP được gan sản xuất khi cơ thể có phản ứng viêm. Phiên bản hs-CRP có khả năng phát hiện những thay đổi rất nhỏ của CRP, giúp đánh giá tình trạng viêm mức độ thấp mà CRP thông thường có thể không phát hiện được.²

Hiện nay, hs-CRP được sử dụng rộng rãi trong đánh giá nguy cơ tim mạch và là một trong những chỉ dấu viêm được nghiên cứu nhiều nhất.

hs-CRP có chẩn đoán được inflammaging không?

Không.

hs-CRP không phải là xét nghiệm đặc hiệu cho viêm mạn tính liên quan đến lão hóa.

Nồng độ hs-CRP có thể tăng trong rất nhiều tình trạng khác nhau như:

• nhiễm trùng;
• chấn thương;
• bệnh tự miễn;
• béo phì;
• hút thuốc lá;
• bệnh nha chu;
• một số bệnh ung thư.

Vì vậy, hs-CRP chỉ phản ánh một phần hoạt động của phản ứng viêm, chứ không thể xác định nguyên nhân gây viêm.²

Giá trị của hs-CRP trong thực hành

Ở người không có nhiễm trùng hoặc bệnh viêm cấp, hs-CRP có thể hỗ trợ đánh giá nguy cơ tim mạch khi kết hợp với các yếu tố khác như tuổi, huyết áp, lipid máu và tiền sử bệnh.

Tuy nhiên, không nên sử dụng hs-CRP như một xét nghiệm sàng lọc độc lập cho inflammaging ở người khỏe mạnh.

2. Interleukin-6 (IL-6)

IL-6 là một cytokine tham gia điều hòa miễn dịch và phản ứng viêm.

Nhiều nghiên cứu cho thấy nồng độ IL-6 có xu hướng tăng theo tuổi và liên quan đến nguy cơ suy giảm chức năng, bệnh tim mạch và tử vong ở người cao tuổi.³

Tuy nhiên:

• IL-6 cũng tăng trong nhiễm trùng cấp.
• Giá trị thay đổi theo thời điểm lấy mẫu.
• Chưa có ngưỡng chuẩn để chẩn đoán inflammaging.

Do đó, IL-6 hiện chủ yếu được sử dụng trong nghiên cứu hơn là xét nghiệm thường quy.

3. TNF-α

TNF-α là một cytokine tiền viêm quan trọng.

Nồng độ TNF-α tăng trong nhiều bệnh lý viêm, bệnh tự miễn và một số bệnh mạn tính.

Giống như IL-6, TNF-α chưa được khuyến cáo sử dụng để sàng lọc inflammaging trong thực hành lâm sàng.

4. Interleukin-1β (IL-1β)

IL-1β là một cytokine có vai trò trung tâm trong hoạt hóa phản ứng viêm bẩm sinh.

Nghiên cứu về inflammasome và IL-1β đã giúp làm sáng tỏ nhiều cơ chế của inflammaging. Tuy nhiên, xét nghiệm IL-1β hiện chủ yếu phục vụ nghiên cứu và chưa được áp dụng rộng rãi trong đánh giá sức khỏe định kỳ.

5. Đồng hồ biểu sinh và các chỉ dấu mới

Trong vài năm gần đây, nhiều nhóm nghiên cứu phát triển các công cụ đánh giá tuổi sinh học dựa trên:

• methyl hóa DNA;
• proteomics;
• metabolomics;
• transcriptomics;
• kết hợp nhiều biomarker.

Một số mô hình cho thấy khả năng dự báo nguy cơ bệnh tật và tử vong tốt hơn tuổi theo thời gian.

Tuy nhiên, đa số các công cụ này vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu hoặc chỉ được sử dụng ở một số trung tâm chuyên sâu, chưa được khuyến cáo sử dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng.⁴

Có nên làm các gói xét nghiệm "đo viêm" đang được quảng cáo?

Hiện nay, nhiều cơ sở quảng bá các gói xét nghiệm "đo mức độ viêm", "đo tuổi sinh học" hoặc "đánh giá tốc độ lão hóa".

Người dân cần lưu ý:

• Không phải mọi xét nghiệm đều đã được chuẩn hóa.
• Không phải mọi biomarker đều có giá trị tiên lượng rõ ràng.
• Chưa có khuyến cáo quốc tế ủng hộ việc xét nghiệm hàng loạt các chỉ dấu viêm ở người khỏe mạnh chỉ để đánh giá inflammaging.

Việc chỉ định xét nghiệm nên dựa trên mục tiêu lâm sàng cụ thể, tiền sử bệnh và đánh giá của bác sĩ.

🌿 Góc nhìn VINATHRIVE HEALTH

Đừng quá tập trung vào việc tìm kiếm một "chỉ số hoàn hảo" để đo lão hóa.

Hiện nay, phần lớn các biomarker của inflammaging vẫn chủ yếu phục vụ nghiên cứu. Trong thực hành, việc kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, lipid máu, cân nặng, vòng eo và duy trì lối sống lành mạnh có giá trị đã được chứng minh rõ ràng hơn đối với sức khỏe lâu dài so với việc theo dõi một chỉ dấu viêm đơn lẻ.

Khuyến nghị thực hành

Nếu bạn muốn đánh giá nguy cơ sức khỏe và tình trạng chuyển hóa, hãy ưu tiên:

• Khám sức khỏe định kỳ.
• Đo huyết áp, vòng eo và chỉ số khối cơ thể.
• Xét nghiệm đường huyết, HbA1c và lipid máu theo khuyến cáo.
• Trao đổi với bác sĩ nếu có yếu tố nguy cơ tim mạch hoặc bệnh mạn tính để xác định có cần thực hiện hs-CRP hoặc các xét nghiệm khác hay không.

Điều đã được chứng minh

✓ hs-CRP là chỉ dấu viêm có giá trị trong đánh giá nguy cơ tim mạch ở một số nhóm đối tượng.
✓ IL-6 và TNF-α liên quan đến quá trình lão hóa và nhiều bệnh mạn tính trong các nghiên cứu quan sát.
✓ Chưa có biomarker đơn lẻ nào đủ độ chính xác để chẩn đoán inflammaging trong thực hành lâm sàng.

Điều còn đang nghiên cứu

• Tổ hợp biomarker tối ưu để đánh giá viêm mạn tính liên quan đến lão hóa.
• Vai trò của đồng hồ biểu sinh trong tiên lượng bệnh tật.
• Giá trị của các công nghệ đa ôm (multi-omics) trong cá thể hóa đánh giá tuổi sinh học.

Tài liệu tham khảo

1. Ferrucci L, Fabbri E. Inflammageing: chronic inflammation in ageing, cardiovascular disease, and frailty. Nature Reviews Cardiology. 2018.
2. American Heart Association. Markers of Inflammation and Cardiovascular Disease. Circulation.
3. Franceschi C, et al. Inflammaging and immunosenescence. Các bài tổng quan cập nhật trên Nature Reviews và Age and Ageing.
4. López-Otín C, Blasco MA, Partridge L, Serrano M, Kroemer G. Hallmarks of Aging: An Expanding Universe. Cell. 2023.